Τον Απρίλιο του 1937 ο πόλεμος αποκάλυψε ένα από τα πιο φρικιαστικά του πρόσωπα. Ήταν το πρόσωπο της Γκερνίκα, μιας μικρής βασκικής πόλης που ισοπεδώθηκε από τα γερμανικά και ιταλικά αεροπλάνα κατά την διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου.
Μέσα από εκείνα τα συντρίμμια γεννήθηκε ένας πίνακας που ξεπέρασε τα στατικά όρια του καμβά για να γίνει το παγκόσμιο σύμβολο της αντιπολεμικής κραυγής. Η «Γκερνίκα» του Πάμπλο Πικάσο δεν έχει στρατούς, σημαίες και νικητές. Έχει μόνο ανθρώπους που συνθλίβονται, ζώα που στριγκλίζουν, σώματα κομματιασμένα και μια κραυγή απόγνωσης παγωμένης στον χρόνο
Ο Πικάσο δεν προσπάθησε να απαλύνει και να ωραιοποιήσει τη φρίκη. Τη πέταξε στα μούτρα του θεατή, ωμή και σοκαριστική.
Στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής στο Παρίσι, ένας Γερμανός αξιωματικός αντίκρισε στο ατελιέ του ζωγράφου τον πίνακα και τον ρώτησε: «Εσείς το κάνατε αυτό;»
«Όχι», απάντησε ο Πικάσο. «Εσείς το κάνατε!».
Είτε πρόκειται για πραγματικό γεγονός είτε για έναν από εκείνους τους διαδικτυακούς μύθους, η φράση αυτή συμπυκνώνει κάτι ουσιαστικό κατά την ταπεινή μου άποψη. Ο καλλιτέχνης δεν απολογείται για την εικόνα που ζωγράφησε. Δεν είναι εκείνος που προκάλεσε την καταστροφή, είναι απλά εκείνος που αρνήθηκε να την προσπεράσει.
Η «Γκερνίκα» σε καμία περίπτωση δεν είναι η ίδια η βία. Είναι η μαρτυρία της!
Ο Πικάσο δεν έριξε τις βόμβες, δεν σκότωσε τους αμάχους, δεν γκρέμισε τα σπίτια. Έκανε κάτι άλλο όμως εξίσου επικίνδυνο για κάθε εξουσία που φοβάται. Μετέτρεψε τον πόνο σε μνήμη που δεν χαρίζεται στη λήθη.
Σχεδόν ενενήντα χρόνια μετά, δυστυχώς ο πίνακας παραμένει εξοργιστικά επίκαιρος. Όχι γιατί η Ιστορία επαναλαμβάνεται σαν σύμπτωση, αλλά γιατί η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής, και κυρίως η δικαιολόγηση της βίας και η μετάθεση των ευθυνών βαφτίζονται ακόμα στρατηγική και παράπλευρες απώλειες.
Σήμερα, η «Γκερνίκα» δεν κατοικεί στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης της Μαδρίτης. Η “Γκέρνικα” ζει στις εικόνες που φτάνουν καθημερινά από τη Γάζα. Στα ισοπεδωμένα τετράγωνα, στα θαμμένα παιδιά κάτω από τους τόνους τσιμέντου, στη συστηματική εξόντωση ενός λαού και σε μια γενοκτονία που εκτυλίσσεται σε ζωντανή μετάδοση, την ώρα που η διεθνής διπλωματία ψάχνει λέξεις για να συγκαλύψει τη συνενοχή της.
Κάθε φορά που μια πόλη μετατρέπεται σε ερείπια, κάθε φορά που οι άνθρωποι ξεριζώνονται και γίνονται ψυχροί αριθμοί στα δελτία ειδήσεων, η «Γκερνίκα» επιστρέφει. Επιστρέφει για να μας υπενθυμίζει ότι η καταγραφή της φρίκης δεν είναι συνενοχή, αλλά μια πράξη αντίστασης. Επιστρέφει και για να μας αφυπνίσει κρατώντας την πληγή ανοιχτή εκεί ακριβώς που η εξουσία θέλει να επιβάλλει τη σιωπή.
Γιατί το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ το γεγονός ότι ο Πικάσο ζωγράφισε τη φρίκη. Το πρόβλημα ήταν και παραμένει το γεγονός ότι κάποιοι την κάνουν πραγματικότητα.
Αφήστε μια απάντηση