Γυάλινος Πολίτης

Χάρις στην ξεχωριστή συγκίνηση που προκαλούσε με την άγρια και απροσδόκητη ομορφιά του, οι άνθρωποι φαντάζονταν ότι σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο βασιλόπουλα και ημίθεοι κυνηγούσαν με την παρέα τους ελάφια και αγριογούρουνα, ονειρικές κοπέλες λούζονταν στα καθαρά νερά, ενώ οι θεοί δεν έπαυαν να στήνουν παιχνίδια με τους κοινούς θνητούς.

Τα νερά κυλούν για κάμποσο στο έδαφος κι έπειτα κατρακυλούν στις πέτρες και χάνονται στα έγκατα της γης, για να ξαναβγούν παρακάτω με τη μορφή ποταμού που σχίζουν τα βουνά προτού καταλήξουν στη θάλασσα. Στην ανώμαλη και πολύπλοκη μορφολογία συντελεί η σύσταση του πετρώματος.

Το πέτρωμα, πορώδες και μαλακό, επιτρέπει στο νερό να το κατατρώει εισχωρώντας στο εσωτερικό του, δημιουργώντας υπόγειες κοιλότητες και σπήλαια από όπου περνούσαν ποτάμια αόρατα από την επιφάνεια. Αυτό που σήμερα πια έχει την επιστημονική του εξήγηση, είχε βρει άλλου είδους ερμηνεία μέσα από τη λαϊκή πίστη των ανθρώπων, που έψαχναν για θαύματα, θεϊκές παρεμβάσεις και υπερφυσικές λύσεις μυστηρίων.

Για τα μέρη αυτά είχαν ακουστά όλοι οι Έλληνες. Τα νερά των Αροάνιων ασκούσαν μια έλξη μαγική και μυστηριακή γι’αυτό είχαν συνδεθεί με τις περιπέτειες θεών και ημίθεων. Το πιο φημισμένο και δοξασμένο νερό απ’όλα όσα πηγάζουν στο Χελμό είναι η Στύγα. Οι υπερφυσικές ιδιότητες των υδάτων της Στύγας μαρτυρούνται από πολλούς συγγραφείς και ποιητές της αρχαιότητας.

Η Στύγα ήταν κόρη του Ωκεανού και της Τιθύος. Πήρε για άντρα της τον Πάλλαντα και απέκτησε μαζί του τέσσερα παιδιά, το Κράτος, τη Βία, τον Ζήλο και τη Νίκη. Μαζί με τα παιδιά της η Στύγα συμμετείχε στην Τιτανομαχία, τον αγώνα του Δία και των άλλων θεών κατά του Κρόνου και των Τιτάνων. Παρότι και αυτή κόρη ενός Τίτανα, στάθηκε στο πλευρό του Δία και διέπρεψε κατά τη διάρκεια του πολέμου αυτού.

Η Στύγα με τη Νίκη συμμετείχαν και στη Γιγαντομαχία, όπου επίσης υπήρξε παραστάτης του Δία και των άλλων θεών. Κατόπιν της στάσης της αυτής δεν είναι περίεργο ότι απολάμβανε ιδιαίτερης τιμής από όλους τους θεούς. Εκτός από τον Πάλλαντα αναφέρονται και άλλοι σύζυγοι, όπως ο Πείρας και το Έρεβος.

Με τον Πείραντα γέννησε την Έχιδνα. Με το Έρεβος απέκτησε τον Χάρωνα, το πλάσμα που αναλάμβανε να μεταφέρει τις ψυχές από τον κόσμο των ζωντανών στον κόσμο των νεκρών. Γενικότερα, η σχέση της Στύγας με τον Κάτω Κόσμο είναι καταλυτική. Αυτή είναι το μοναδικό ποτάμι που περνάει από τον Άδη.

Ο Ησίοδος στη Θεογονία τη διαχωρίζει από το υπόλοιπο υγρό στοιχείο που καλύπτει τη Γη λέγοντας ότι εννέα μέρη νερού βρίσκονται γύρω από τη Γη και το δέκατο, η Στύγα, βρίσκεται στα Τάρταρα.

Πώς να μην πιστέψει κανείς μια τέτοια παράδοση, όταν βλέπει και σήμερα ακόμα τα νερά να γκρεμίζονται από ένα βράχο και να χάνονται στην άβυσσο σε τόπους άγνωστους και ανεξερεύνητους από τα νερά της βρήκε την έξοδο από τον Άδη στον Πάνω Κόσμο ο Ηρακλής, όταν είχε κατέβει για να πιάσει τον Κέρβερο.

Με τέτοια δύναμη η Στύγα προκαλούσε το φόβο θεών και ανθρώπων. Το νερό της είναι θανατηφόρο για κάθε ζώσα ύπαρξη. Όμως δεν έχουν καλύτερη τύχη ούτε τα άψυχα αντικείμενα, όσο ανθεκτικό κι αν είναι το υλικό τους. Τα γυάλινα σπάνε, τα λίθινα και τα κεραμικά ραγίζουν, τα μέταλλα λυγίζουν, σκουριάζουν και καταστρέφονται. Μόνο σε οπλή αλόγου μπορεί να αποθηκευτεί το νερό, αφού μόνο η οπλή αντέχει στη δριμύτητα του.

Ο Πλούταρχος αναφέρει ως μία από τις θρυλούμενες αιτίες θανάτου του Μεγάλου Αλεξάνδρου την πόση από αυτό το νερό.

Η μοναδικά θεότητα που μπορούσε να προσεγγίζει άφοβα τη Στύγα και να μεταφέρει μηνύματα του Δία ήταν η Ίριδα, η φτερωτή αγγελιαφόρους του.

Μια άλλη θέα που προσέγγισε την πηγή ήταν η Θέτις. Κρατώντας το νεογέννητο μωρό της από τις φτέρνες το βούτηξε μέσα στο νερό για να το κάνει αθάνατο. Δε σκέφτηκε όμως ότι όπως το’πιασε άφησε ένα τρωτό σημείο για το μικρό Αχιλλέα, τη φτέρνα του. Πράγματι από αυτό το σημείο θα βρει το θάνατο στην Τροία ο Αχιλλέας.

Κάποτε η θεά Δήμητρα για να ξεφύγει από τον Ποσειδώνα που την κυνηγούσε μεταμορφώθηκε σε φοράδα. Περνώντας από το Χελμό καθρεφτίστηκε στα νερά της Στύγας και είδε πόσο άσχημη ήταν, θύμωσε και καταράστηκε τα νερά να μαυρίσουν. Ακόμη και σήμερα η λέξη Μαυρονέρι χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα νερά που μοιάζουν μαύρα έτσι όπως γλύφουν την πέτρα πριν πέσουν από ψηλά.

Οι θεοί πολύ συχνά ορκίζονται στη Στύγα και ο όρκος θεωρείται ιερός και απαραβίαστος: Έτσι, η Λητώ ορκίζεται ότι ο γιος που πρόκειται να γεννήσει θα τιμήσει τη Δήλο, ιδρύοντας πρώτα σε αυτή βωμό και τέμενος. Ο Ήλιος δεσμεύεται με όρκο να αφήσει το Φαέθοντα να οδηγήσει το άρμα του. Δε θα μπορεί να αντιδράσει ούτε όταν ο άπειρος γιος του οδηγήσει αδέξια το άρμα του πατέρα του προκαλώντας τεράστιες καταστροφές στη γη και το δικό του αφανισμό. Η Καλυψώ δίνει τον όρκο για να πείσει τον Οδυσσέα ότι με δική της πρωτοβουλία τον αφήνει να φύγει από το νησί της και να επιστρέψει στην Ιθάκη. Αλίμονο σε εκείνον που θα καταπατήσει όρκο στη Στύγα.

Χαρακτηριστική περίπτωση άπρεπου όρκου δόθηκε από τους γιούς του Αλωέα, τον Ώτο και τον Εφιάλτη. Αυτοί ορκίστηκαν ότι θα έκαναν δικές τους την ‘Αρτεμη και την Ήρα και πως θα ανέβαιναν στον ουρανό βάζοντας σκάλα τα βουνά. Οι θεοί θύμωσαν και θέλησαν να τους εξολοθρεύσουν. Επειδή όμως δεν μπορούσαν σύμφωνα με ένα χρησμό να σκοτωθούν ούτε από θνητό ούτε από αθάνατο, έπρεπε να αλληλοσκοτωθούν. Με πονηριά του Απόλλωνα και τη συμμετοχή της Άρτεμης μεταμορφωμένης σε ζαρκάδι, οι Αλωάδες βρέθηκαν σε μια παγίδα όπου προσπαθώντας να σκοτώσουν με τα κοντάρια τους το ζώο, χτύπησαν ο ένας το σώμα του άλλου κι έτσι ξεψύχησαν. Τα κορμιά τους κατόπιν στήθηκαν το ένα πλάι στο άλλο με φίδια κουλουριασμένα ολόγυρα τους στην πηγή της Στύγας κι έτσι τιμωρήθηκαν.

Ο καιρός πέρασε και οι άνθρωποι έπαψαν να πιστεύουν στους αρχαίους θεούς και τα κατορθώματα τους. Ωστόσο, η περιοχή συνέχιζε να εξάπτει τη φαντασία του λαού, που ήθελε νεράιδες και δαίμονες, δράκους και λάμιες να διαφεντεύουν το βουνό και τα πλούσια νερά του.

Έτσι πια το Μαυρονέρι συνδέεται με την ύπαρξη νεράιδων, αφού βρίσκεται ακριβώς δίπλα στην κορυφή της Νεραϊδοράχης. Στο νερό αυτό γίνεται πλέον κάποιος αθάνατος. Κανείς όμως δε γνωρίζει ποια περίοδο συντελέστηκε αυτή η αλλαγή.