Γυάλινος Πολίτης

Σήμερον κρεμάται επί ξύλου,

ο εν ύδασι την γην κρεμάσας.

Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται,

ο των αγγέλων βασιλεύς.

Ψευδή πορφύραν περιβάλλεται

ο περιβάλλων τον ουρανόν

εν νεφέλαις.

Ράπισμα κατεδέξατο,

ο εν Ιορδάνη ελευθερώσας τον Αδάμ.

Ήλοις προσηλώθη,

ο Νυμφίος της Εκκλησίας.

Λόγχη εκεντήθη, ο Υιός της Παρθένου.

Προσκυνούμεν σου τα Πάθη, Χριστέ.

Δείξον ημίν και την ένδοξόν

σου Ανάστασιν.

---

Η συγκεκριμένη εντυπωσιακή αμφιπρόσωπη εικόνα (με τη Σταύρωση στη μία όψη και την Παναγία Γλυκοφιλούσα στην άλλη) προέρχεται από τον Ναό του Αγίου Νικολάου του Ορφανού στη Θεσσαλονίκη. Είναι ένα από τα σημαντικότερα κειμήλια που μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού για λόγους προστασίας και συντήρησης.

Ανήκει στον 14ο αιώνα (γύρω στο 1310-1320), την εποχή της ακμής της Παλαιολόγειας τέχνης στη Θεσσαλονίκη. Η εικόνα θεωρείται ότι βγήκε από το ίδιο κορυφαίο καλλιτεχνικό εργαστήριο που φιλοτέχνησε τις περίφημες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του Αγίου Νικολάου του Ορφανού.

Λόγω του ότι είναι αμφιπρόσωπη, χρησιμοποιούνταν στις λιτανείες της ενορίας. Την τοποθετούσαν σε ειδική βάση με στέλεχος (κοντάρι) και την περιέφεραν στους δρόμους της Άνω Πόλης κατά τις μεγάλες γιορτές.

Κοντά στα ανατολικά τείχη της Άνω Πόλης, ανάμεσα στις οδούς Ηροδότου και Αποστόλου Παύλου, περικλείεται από περίβολο ο Άγιος Νικόλαος Ορφανός, μετόχι της Μονής Βλατάδων, υπαγόμενο στο Πατριαρχείο, και άλλοτε καθολικό μονής.

Η προσωνυμία «Άγιος Νικόλαος Ορφανός» και «Άγιος Νικόλαος των Ορφανών» απαντά σε πηγές του 17ου και 18ου αιώνα και συσχετίστηκε είτε με τον άγνωστο ιδρυτή του ναού και την οικογένειά του είτε με την ιδιότητα του Αγίου Νικολάου ως προστάτη των χηρών και των ορφανών. Η ανέγερση του μνημείου πιθανώς προσδιορίζεται χρονικά από την τοιχογράφηση του που εντάσσεται ανάμεσα στα 1310-1320.

Ο αριστουργηματικός τοιχογραφικός διάκοσμός του είναι ένα από τα πληρέστερα διατηρούμενα σύνολα στη Θεσσαλονίκη. Στον κυρίως ναό απεικονίζονται σκηνές του Δωδεκαόρτου, των Παθών, του Αναστάσιμου και του λειτουργικού κύκλου και μορφές Αγίων.