Γυάλινος Πολίτης

Σύμφωνα με την μυθολογία, κατά την διάρκεια της γιγαντομαχίας, ο γίγαντας Άθως άρπαξε ένα βράχο από την Θράκη και τον πέταξε στον Ποσειδώνα, αστόχησε και έτσι δημιουργήθηκε το όρος που φέρνει το όνομα του.

Η φυσική ομορφιά της χερσονήσου αλλά και η επιβλητικότητα της είναι το όρος Άθως. Ενώ ξεκινάει στα χερσαία σύνορα με την Ουρανούπολη με ύψη γύρω στα 100 και 150 μέτρα, στην νότια άκρη της εκτινάσσεται σε έναν κώνο στα 2033 μέτρα που μπορεί να μην θεωρείται ιδιαίτερα μεγάλο ύψος για ορεινό όγκο, όμως λόγω της μορφολογίας το όρος φαίνεται σαν ένα παγόβουνο που ξεπροβάλλει από την θάλασσα.

Στην αρχαιότητα ήταν κατοικημένη περιοχή. Υπήρχαν τουλάχιστον πέντε πόλεις και η πιο γνωστή ήταν η Ολόφυξος που βρισκόταν στην περιοχή που βρίσκεται στις μέρες μας η Μονή Βατοπεδίου.

Το άβατο της χερσονήσου υπήρχε από την αρχαιότητα, όμως εκείνη την εποχή ήταν άβατο για τους άντρες. Στην περιοχή της σημερινής Μονής Μεγίστης Λαύρας, στο νοτιοανατολικό άκρο της χερσονήσου δηλαδή υπήρχε ιερό όπου φοιτούσαν Εστιάδες παρθένες που έρχονταν απ’ όλη την Ελλάδα και μετά την φοίτησή τους γυρνούσαν πίσω στις πατρίδες τους για να γίνουν ιέρειες στους κατά τόπους ναούς. Ο άντρας που θα τολμούσε να παραβιάσει το ιερό τιμωρούνταν με θάνατο.

Το όρος Άθως εδώ και πολλούς αιώνες ονομάζεται Άγιον Όρος λόγω της μοναστικής κοινότητας που υπάρχει εκεί πλέον της χιλιετίας. Σήμερα διαμένουν περίπου 1400 μοναχοί σε 20 μονές, 14 σκήτες και πολλά κελλιά, πέτρες και κάθισμα. Οι μονές είναι 17 ελληνικές, μία ρώσικη, μία βουλγάρικη και μία σέρβικη. Το Άγιο Όρος διοικείται από την «Ιερά Κοινότητα» δηλαδή ένα συμβούλιο αντιπροσώπων από τα 20 μοναστήρια με τη συμμετοχή του Ελληνικού Κράτους μέσω του αντιπροσώπου του στην πόλη των Καρυών, την πρωτεύουσα. Το εκτελεστικό όργανο της Ιεράς Κοινότητας είναι η τετράμελη Ιερά Επιστάσια. Η ευθύνη για τα πνευματικά ζητήματα υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, ενώ θέματα δημόσιας τάξης και ασφάλειας εμπίπτουν στον αντιπροσωπευτικό σώμα του ελληνικού κράτους. Όλες οι μονές ακολουθούν το Ιουλιανό ημερολόγιο (13 μέρες πίσω) και υπολογίζουν την έναρξη της ημέρας με τη δύση του ηλίου. Το Άγιο Όρος είναι αυτοδιοικούμενη περιοχή της Ελλάδας και γίνεται ιδιαίτερη μνεία τόσο στο Σύνταγμα της Ελλάδας (Άρθρο 105), όσο και στην συνθήκη της προσχώρησης της Ελληνικής Δημοκρατίας την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Κατά συνέπεια το καθεστώς το οποίο ορίζει το άρθρο 105 του Ελληνικού Συντάγματος αποτελεί από την προσχώρηση της Ελλάδας στην ΕΟΚ κοινοτικό δίκαιο και δεσμεύει όλα ανεξαιρέτως τα κράτη-μέλη, που έκτοτε προσχώρησαν σε αυτήν.

Σύμφωνα με την παράδοση, η Παναγία έπλεε μαζί με τον Άγιο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή από τη Γιάφα (Ιόππη) στην Κύπρο για να επισκεφτεί τον Λάζαρο. Όταν το πλοίο άρχισε να παίρνει νερά στη χερσόνησο του Άθως, αναγκάστηκε να αγκυροβολήσει κοντά στο σημερινό μοναστήρι του Ιβήρων. Η Παρθένος περπάτησε στην ξηρά και συγκλονίστηκε από την υπέροχη και άγρια φυσική ομορφιά του βουνού, την ευλόγησε και ζήτησε από τον Υιό της να είναι ο κήπος της. Μία φωνή ακούστηκε λέγοντας: «Ας ειναι αυτός ο τόπος η κληρονομιά και ο κήπος σου, ένας παράδεισος και καταφύγιο σωτηρίας για εκείνους που θέλουν να σωθούν«. Από εκείνη την στιγμή το βουνό αφιερώθηκε στην Παναγία ή της Μητέρα του Θεού (Περιβόλι της Παναγίας) και απαγορεύτηκε η είσοδος για όλες τις άλλες γυναίκες.

Ιστορικά έγγραφα σχετικά με την ιστορία του αρχαίου Αγίου Όρους είναι ελάχιστα. Είμαστε βέβαιοι ότι οι μοναχοί ήταν ήδη εκεί από τον 4ο αιώνα. Την περίοδο αυτή ζούσαν και οι χριστιανοί και οι ειδωλολάτρες. Μετά την ισλαμική κατάκτηση της Αιγύπτου τον 7ο αιώνα, πολλοί μοναχοί από την αιγυπτιακή έρημο προσπάθησαν να βρουν άλλη στέγη και μερικοί από αυτούς ήρθαν στη χερσόνησο του Άθω. Το 866 ο Ιωάννης Κολοβός έχτισε το πρώτο μοναστικό κέντρο, τη Μεγάλη Βίγλα. Έκτοτε, το Άγιον Όρος έγινε η χώρα της μοναχικής ζωής.

Το 958 μ.Χ., ο μοναχός Αθανάσιος ο Αθωνίτης έφθασε στο Άγιον Όρος από τη Μονή Ξερολίμνης της Μικράς Ασίας. Το 962 χτίστηκε η μεγάλη κεντρική εκκλησία του «Πρωτάτου» στην Καρυές. Την επόμενη χρονιά, με την υποστήριξη του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά, ιδρύθηκε το μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας, το μεγαλύτερο και σημαντικότερο από τις μονές του Όρους.

Η πρώτη οργάνωση του μοναστικού τρόπου ζωής γίνεται πραγματικότητα με το χάρτη (τυπικό) του Αγίου Αθανασίου, το οποίο οδήγησε στην παρέμβαση του κράτους μέσω του Ιωάννη Τσιμισκή που έδωσε τον Χάρτη που ισχύει μέχρι και σήμερα. Αρχικά υπήρχαν μόνο μεμονωμένα μοναστήρια, αλλά αργότερα οργανώθηκαν σε μοναστικό κράτος.

Από το Βυζάντιο, η ορθόδοξη πίστη εξαπλώθηκε στα Βαλκάνια και μοναχοί από αυτά τα εδάφη έφτασαν στο Άγιο Όρος για να ιδρύσουν μοναστήρια. Γεωργιανοί μοναχοί ίδρυσαν το μοναστήρι των Ιβήρων (976), οι Σέρβοι το μοναστήρι του Χιλανδαρίου (1197) και οι Βούλγαροι το μοναστήρι του Ζωγράφου (1270).

Κατά τους πρώτους δύο αιώνες αυτής της περιόδου ιδρύθηκαν περισσότερα από 180 μοναστήρια με πάνω από 20.000 μοναχούς. Αργότερα, τα περισσότερα καταστράφηκαν από τις Σταυροφορίες και τους πειρατές.

Ακόμη και αυτοί αυτοκράτορες έχτισαν μοναστήρια. Οι Χριστιανοί βασιλιάδες των Βαλκανίων στήριξαν επίσης το Άγιο Όρος. Οι Ρώσοι ίδρυσαν και υποστήριζαν μοναστήρια. Η Ρωσία, υπό τη διακυβέρνηση του Τσάρου, παρείχε μεγάλη οικονομική βοήθεια στη μονή του Αγίου Παντελεήμονος.

Η Αθωνιάδα σχολή ιδρύθηκε το 1748, ένα φιλοσοφικό και θεολογικό σχολείο για ολόκληρη την Ελλάδα, αρχικά διευθυνόμενο από τον Νεόφυτο Καυσοκαλιβήτη και έπειτα από τον Ευγένιο Βούλγαρη (1753).

Το Άγιον Όρος ήταν αυτόνομο. Το δικαίωμα αυτό του χορηγήθηκε αρχικά από τον Νικηφόρο Φωκά και τον Ιωάννη Τσιμισκή και διατηρήθηκε μέχρι την εποχή της τουρκικής κυριαρχίας. Οι μοναχοί του Αγίου Όρους υπoβλήθηκαν στην τουρκική κυριαρχία, παρόλα αυτά αντιμετωπίστηκαν ευνοϊκά.

Το 1821 το Άγιο Όρος θα καταλήφθει από τους Τούρκους κατά την διάρκεια της επανάστασης της Χαλκιδικής που πνίγηκε στο αίμα. Τότε οι Τούρκοι θα αφήσουν έναν στρατό τον οποίο τα μοναστήρια έπρεπε να στηρίξουν. Η κατοχή του Αγίου Όρους από τους Τούρκους κράτησε μέχρι το 1830.

Το 1926, το Άγιον Όρος έγινε αυτοδιοικούμενο τμήμα του ελληνικού κράτους σύμφωνα με τη συνθήκη της Λωζάννης (1924). Σύμφωνα με αυτό, εξαρτάται από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και εποπτεύεται από την Ελλάδα.